In de jongste meting van het tijdsbestedingsonderzoek is de tijd besteed aan godsdienstbeoefening toegenomen. Dit vraagt om een verklaring, aangezien er juist nog steeds een proces van ontkerkelijking gaande is in Nederland. Een groep intensieve geloofbeoefenaars blijkt de oorzaak.
Tegengestelde trends
De trend van ontkerkelijking is duidelijk te zien in de onderstaande grafiek: door de jaren heen zijn mensen minder gelovig geworden en minder vaak naar de kerk gegaan. Tegelijkertijd doet zich echter een toename voor: men is meer tijd gaan besteden aan de daadwerkelijke beoefening van het geloof. Dit heeft ook de gemiddelde tijd besteed aan godsdienst omhoog gehaald (niet in grafiek).
Tijd besteed aan godsdienstbeoefening en aandeel van de bevolking; 1975-2005.
Tijd besteed aan godsdienstbeoefening en aandeel van de bevolking; 1975-2005.
| 1975 | 1980 | 1985 | 1990 | 1995 | 2000 | 2005 | |
| dagboek: | |||||||
| 0,44 | 0,41 | 0,39 | 0,39 | 0,37 | 0,29 | 0,42 | godsdienstbeoefening (uren) |
| 25 | 24 | 20 | 20 | 15 | 13 | 14 | godsdienstbeoef (%) |
| 1,76 | 1,74 | 1,94 | 1,92 | 2,42 | 2,19 | 2,92 | tijd onder deelnemers (uren) |
| vragenlijst: | |||||||
| 39 | 41 | 43 | 46 | 52 | 53 | 56 | geeft aan niet gelovig te zijn (%) |
| (binnen de groep gelovigen:) | |||||||
| 14 | 7 | 11 | 12 | 11 | 12 | 16 | gaat nooit naar de kerk (%) |
| 36 | 35 | 28 | 25 | 25 | 20 | 18 | gaat 1x per week naar de kerk (%) |
Bron: SCP (TBO 1975-2005)
Een vervolganalyse leert dat de tijdstoename bijna geheel wordt veroorzaakt door een kleine groep, die het geloof intensief beoefent. Als de bovenste 10% van de deelnemers wordt verwijderd in zowel 2000 als 2005 dan is de toename bijna verdwenen. De tijd onder beoefenaars gaat dan van 2,03 uur naar 2,08 uur (in plaats van de bovenstaande 2,19 naar 2,92). Deze groep haalt dus de gemiddelde tijd sterk omhoog. Als we deze groep apart nemen en kijken naar haar kenmerken, dan blijkt men sterk betrokken te zijn bij het geloof, minimaal eens per week naar de kerk te gaan en met name moslim of gereformeerd te zijn.
Feitelijke verandering?
Een mogelijke oorzaak van de aanwezigheid van deze groep in het TBO van 2005 is een meer representatieve steekproef. Onderstaande figuur ondersteunt die gedachte. Er is in voorgaande edities van het onderzoek helaas beperkt gevraagd naar geloofsovertuiging, waardoor de vergelijkbaarheid beperkt is.
Schatting van Islamieten en Hindoes door CBS en vertegenwoordiging in TBO sample (ongewogen)
| Islamieten | Hindoes | |||
| % volgens CBS | TBO steekproef | % volgens CBS | TBO steekproef | |
| 4,1 | g.m. | 0,5 | g.m. | 1995 |
| 4,2 | 0,5 | 1996 | ||
| 4,4 | 0,5 | 1997 | ||
| 4,6 | 0,6 | 1998 | ||
| 4,9 | 0,6 | 1999 | ||
| 5,1 | 1,9 | 0,6 | 0,1 | 2000 |
| 5,3 | 0,6 | 2001 | ||
| 5,5 | 0,6 | 2002 | ||
| 5,7 | 0,6 | 2003 | ||
| 5,8 | 0,6 | 2004 | ||
| 5,5 | 0,6 | 2005 |
Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek: Statline
De vertegenwoordiging van Islamieten en Hindoes is in 2005 aanmerkelijk beter dan in 2000 en het percentage is grofweg in lijn met de schatting van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Om na te gaan of deze verbeterde representatie van de denominaties de tijdstrend heeft beïnvloed kan hiervoor worden gecontroleerd in een multiple regressie analyse. Het blijkt dat de schatting van het verschil tussen 2000 en 2005 (in gemiddelde tijd van godsdienstbeoefening) van 0,125 uur naar 0,105 uur gaat na controle. Met andere woorden, de verbeterde steekproef heeft een effect op de trend, maar de toename blijft voor het grootste deel in tact nadat hier rekening mee gehouden is. Overigens lijkt de betere vertegenwoordiging van de verschillende geloofsovertuigingen op de overige maatschappelijke participatie weinig effect te hebben. Zo wordt de tijd besteed aan vrijwilligerswerk er niet door beïnvloed.
Meer informatie over vrijwilligerswerk, familiehulp en godsdienst
Nederlanders blijven zich inzetten voor de samenleving
Religie blijft rol spelen in vrijwilligerswerk
Verandert het profiel van de vrijwilliger?
Beroeps- en vrouwenorganisaties op hun retour?
Hoe groot is het aandeel vrijwilligers?
Verder lezen…